Przydatne informacje dla uczniów i rodziców:
Rodzic i nastolatek w dialogu – jak rozmawiać w trudnych momentach
Okres dorastania to czas intensywnych zmian – emocjonalnych, społecznych i biologicznych. Nastolatkowie uczą się samodzielności, testują granice i poszukują własnej tożsamości. Dla rodziców bywa to wyzwaniem, szczególnie gdy pojawiają się tematy trudne, takie jak alkohol, dopalacze czy inne zachowania ryzykowne.
W takich sytuacjach rozmowa oparta na zaufaniu, spokoju i uważności ma ogromne znaczenie profilaktyczne i wychowawcze.
Zasada 7 kroków prowadzenia rozmowy z nastolatkiem
-
Nazwij problem lub swój punkt widzenia – opisz to, co widzisz lub co Cię martwi, bez ocen i oskarżeń.
-
Daj dziecku przestrzeń do wypowiedzi – zapytaj o jego zdanie i wysłuchaj do końca.
-
Spróbuj zrozumieć perspektywę nastolatka – okaż empatię, nawet jeśli się nie zgadzasz.
-
Wyraź swoje uczucia i oczekiwania – mów jasno i spokojnie („martwię się”, „zależy mi”).
-
Przekazuj rzetelne informacje – opieraj się na faktach, nie na straszeniu.
-
Ustal wybory i konsekwencje – jasno i wspólnie.
-
Bądź konsekwentny/a – realizuj ustalone zasady.
Czego unikać w rozmowie z nastolatkiem?
Niektóre reakcje – choć często wynikają z troski – mogą zamknąć dziecko na dalszy dialog:
-
❌ moralizowania i wykładów,
-
❌ straszenia konsekwencjami „na zapas”,
-
❌ porównań do rodzeństwa lub rówieśników,
-
❌ bagatelizowania uczuć („to nic takiego”),
-
❌ przesłuchiwania zamiast rozmowy,
-
❌ rozmów w złości lub pod wpływem silnych emocji.
Co wzmacnia relację z nastolatkiem?
-
codzienne, nawet krótkie rozmowy,
-
zainteresowanie światem dziecka (bez ocen),
-
jasne, ale elastyczne granice,
-
docenianie starań, nie tylko efektów,
-
dostępność dorosłego w trudnych momentach.
Silna relacja z rodzicem to jeden z najważniejszych czynników chroniących młodych ludzi przed zachowaniami ryzykownymi.
Kiedy warto poszukać wsparcia?
Jeśli zauważasz:
-
nagłe zmiany zachowania lub nastroju,
-
wycofanie społeczne, spadek wyników w nauce,
-
agresję, impulsywność, częste kłamstwa,
-
sygnały używania substancji psychoaktywnych
Gdzie szukać pomocy?
Dla rodziców:
-
Pomarańczowa Linia (801 140 068): Specjalistyczna infolinia dla rodziców, którzy mają problemy z dziećmi używającymi substancji psychoaktywnych, oferująca wsparcie psychologiczne i materialne.
-
Telefon Zaufania „Uzależnienia” (800 199 990): Dla członków rodzin z problemem uzależnienia od substancji (alkohol, narkotyki) i dla samych osób uzależnionych, oferująca wsparcie, informacje i pomoc.
Dla dzieci i młodzieży:
-
116 111: Całodobowy telefon zaufania dla dzieci i młodzieży w kryzysie psychicznym, oferujący rozmowę, wsparcie i porady, z dyżurami psychologów i psychiatrów (w niektórych miastach, jak Toruń).
-
800 12 12 12: Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka, gdzie mogą dzwonić również dorośli, aby zgłosić problemy dzieci.
Pamiętaj!
-
„Rozmowa jest skuteczniejsza niż zakaz.”
-
„Najpierw relacja – potem zasady.”
-
„Słuchanie to też forma pomocy.”
-
„Rodzic nie musi być idealny – wystarczy, że jest obecny.”
Rodzic nie musi znać odpowiedzi na wszystkie pytania. Najważniejsze, by nastolatek wiedział, że może przyjść, porozmawiać i otrzymać wsparcie, nawet w trudnych sytuacjach.
Granice i konsekwencje – jak budować poczucie bezpieczeństwa u dziecka i nastolatka
Wychowanie dziecka to nie tylko okazywanie miłości i wsparcia, ale także stawianie jasnych granic. Dzieci i nastolatki potrzebują zasad, aby czuć się bezpiecznie, rozumieć świat i uczyć się odpowiedzialności za własne decyzje. Granice nie są karą — są formą troski.
Brak granic lub ich niekonsekwentne stosowanie może prowadzić do poczucia chaosu, trudności w kontrolowaniu emocji oraz zachowań ryzykownych.
Czym są granice wychowawcze?
Granice to jasne i zrozumiałe zasady, które określają:
-
co jest dozwolone,
-
czego nie akceptujemy,
-
jakie są konsekwencje zachowań.
Dobrze postawione granice:
✔ dają dziecku poczucie bezpieczeństwa,
✔ uczą odpowiedzialności,
✔ pomagają regulować emocje,
✔ budują szacunek do innych.
Granice a kary – ważna różnica
-
Kara ma na celu ukaranie i często wzbudza lęk lub bunt.
-
Konsekwencja uczy związku przyczyna–skutek i pomaga dziecku zrozumieć skutki własnych działań.
Konsekwencje powinny być:
-
adekwatne do sytuacji,
-
zapowiedziane wcześniej,
-
możliwe do wykonania,
-
stosowane konsekwentnie.
Jak stawiać granice w sposób wspierający?
-
Mów jasno i konkretnie – bez długich wyjaśnień i wykładów.
-
Dostosuj zasady do wieku dziecka – inne dla młodszego dziecka, inne dla nastolatka.
-
Daj wybór w ramach granic – to uczy samodzielności.
-
Bądź konsekwentny/a – zmienne zasady powodują niepewność.
-
Zachowuj spokój – granice stawiane w złości tracą swoją funkcję.
Najczęstsze błędy popełniane przez dorosłych
-
zbyt częste zmienianie zasad,
-
ustępowanie „dla świętego spokoju”,
-
stawianie zbyt wielu zakazów,
-
grożenie konsekwencjami, których nie da się zrealizować,
-
brak wspólnego frontu dorosłych.
Granice w okresie dorastania
Nastolatki potrzebują więcej autonomii, ale nie braku zasad. W tym wieku szczególnie ważne jest:
-
wspólne ustalanie reguł,
-
rozmowa o odpowiedzialności,
-
zaufanie połączone z kontrolą,
-
stopniowe poszerzanie swobody.
Granice w okresie dorastania pomagają młodym ludziom bezpiecznie oddzielać się od dorosłych.
Kiedy warto poszukać wsparcia?
Jeśli mimo jasnych zasad pojawiają się:
-
agresja,
-
brak kontroli emocji,
-
częste łamanie zasad,
-
zachowania ryzykowne,
warto skonsultować się z pedagogiem, psychologiem szkolnym lub specjalistą.
Palenie papierosów: fakty, zagrożenia i wsparcie w walce z nałogiem
Palenie papierosów i inne nałogi to poważne zagrożenie dla zdrowia fizycznego i psychicznego, szczególnie u dzieci i młodzieży. Wczesne sięganie po używki zwiększa ryzyko trwałego uzależnienia oraz wielu chorób, m.in. nowotworów, chorób serca i układu oddechowego.
Negatywne skutki palenia dla organizmu
Palenie papierosów wpływa na niemal każdy narząd w ciele, powodując:
-
uszkodzenia płuc – rozedma, rak płuc, przewlekły kaszel, duszność, częste infekcje,
-
choroby układu sercowo-naczyniowego – nadciśnienie, miażdżyca, zawał serca, udar mózgu,
-
osłabienie układu odpornościowego – większa podatność na infekcje,
-
zaburzenia układu nerwowego – uzależnienie od nikotyny, problemy z koncentracją, podwyższone napięcie nerwowe,
-
problemy ze skórą – przedwczesne starzenie się, zmarszczki, bladość, słabe gojenie się ran,
-
problemy z jamą ustną – choroby dziąseł, przebarwienia zębów, ryzyko raka jamy ustnej, nieprzyjemny zapach,
-
wpływ na płodność i rozwój dziecka – utrudnienia w poczęciu, większe ryzyko powikłań ciążowych i niska waga urodzeniowa
-
ogólne osłabienie organizmu – zmniejszona wydolność fizyczna, uczucie zmęczenia.
Co się dzieje z organizmem po rzuceniu palenia?
Już od pierwszych godzin i dni po zaprzestaniu palenia zaczynają działać procesy regeneracyjne:
-
po 20 minutach: obniża się ciśnienie krwi i puls, poprawia krążenie krwi,
-
po 8 godzinach: poziom tlenku węgla we krwi wraca do normy, krew lepiej transportuje tlen,
-
po 24 godzinach: zmniejsza się ryzyko zawału serca,
-
po 48 godzinach: poprawia się smak i węch, nerwy zaczynają się regenerować,
-
po 2-12 tygodniach: krążenie krwi znacznie się poprawia, łatwiej się oddycha, wydolność fizyczna rośnie,
-
po 1 roku: ryzyko chorób serca spada o połowę,
-
po 5-15 latach: ryzyko udaru i nowotworów drastycznie maleje,
-
po 10-15 latach: ryzyko raka płuc zbliża się do poziomu osoby niepalącej.
Jak rozmawiać o nałogach z dziećmi i nastolatkami?
-
Słuchaj uważnie i z empatią,
-
Nie moralizuj ani nie strasz, lecz podawaj rzetelne informacje,
-
Podkreślaj, że rzucenie palenia jest możliwe i przynosi szybkie korzyści zdrowotne,
-
Wspieraj w radzeniu sobie ze stresem i presją rówieśniczą,
-
Bądź przykładem zdrowego stylu życia.
Dlaczego warto wspierać dzieci i młodzież, by nie zaczynały palić?
-
Uzależnienie od nikotyny jest bardzo silne i trudne do przezwyciężenia,
-
Im później zaczyna się palić, tym większa szansa na całkowite uniknięcie nałogu,
-
Zdrowie i dobre samopoczucie na całe życie zaczyna się od świadomych wyborów już w młodości.
Gdzie szukać pomocy?
-
Pedagog lub psycholog szkolny,
-
Program Fred Goes Net – program wczesnej interwencji skierowany do osób w wieku 13-19 lat, które eksperymentują lub zażywają szkodliwe substancje: 884 850 850.
